حقوق هسته ي يران وچالشهي آن
غلامرضا مدنيان
کارشناس ارشد
حقوق عمومي
وکيل پيه يک
دادگستري
مدرس
دانشگاه
و مدیر کل دفتر حقوقی
آذر ماه 1384
فهرست مطالب
§مقدمه:ابهام در شناخت تکنولوژي اتمي
§فصل اول: کليات:
§1- تحقيقات در زمينه انرژي هستهاي
§2- تعريف انرژي هسته ي
§3- شکافت هسته ي
§4- همجوشي يا گداخت هسته ي
§5- مهمترين استفاده هي صلح آميز از تکنولوژي هسته ي
§6- راکتورهسته ي
§7- انواع راکتور اتمي
§8- تاريخچه ساخت راکتور اتمي
§9- چرخه سوخت هسته ي
10 - قدرت هي توليد کننده سوخت
هسته ي
§فصل دوم :ساختاربين
المللي انرژي اتمي
§1- آژانس بينالمللي انرژي اتمي
§2- اساسنامه آژانس بينالمللي انرژي اتمي
§3- اهم موضوعات اساسنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي
§4 - قطعنامه
هي آژانس بين المللي انرژي هسته ي
§5- آثارتصميمات
و قطعنامه هي آژانس بين المللي انرژي اتمي
§6- نظارت بر فعاليتهي هسته ي کشورها
§فصل سوم :تاريخچه
وآغاز فعاليتهاي هستهاي يران
§1- تاريخچه قوانين هسته ي مربوط به يران
§2- تاريخچه
وآغاز فعاليتهاي هستهاي يران
§3- مذاکرات
هسته ي وامتيازات واگذار شده
§4- اشتباه
استراتژيك متوليان هستهاي ايران
§5- آثار
حقوقي اجري موقت وتعليق پروتکل الحاقي
§6- شوري
امنيت يک تهديد غير واقعي
§فصل چهارم :گزينههاي
برونرفت از موقعيت كنوني
§1- استراتژي
هي گوناگون
§2- مزيي
استفاده از تدابير حقوقي به جي تدابير سياسي
§3- مسئوليت واختيارات شوراي امنيت
§4- تدابير لازم جهت جلوگيري ازارجاع پرونده به شوراي امنيت
§منابع
§مقدمه : ابهام در شناخت تکنولوژي اتمي
مولفه هي قدرت ملي يک کشور مرکب از چهار قدرت علمي و
فرهنگي، اقتصادي، سياسي و نظامي است.
اما بدون شک ين چهار قدرت با هم ارتباط تنگاتنگ داشته و
هر يک بر ديگري تأثير (مسقتيم يا غير مستقيم) خواهد داشت. علوم و تکنولوژي هسته ي
از جمله مواردي است که در حال حاضر به صورت يک عامل مهم و تعيين کننده در هر يک از
چهار مورد مذکور نقش يفا مي نميد.
عليرغم پيشرفت همه جانبه علوم و فنون هسته ي در طول نيم
قرن گذشته،
هنوز ين تکنولوژي در اذهان عمومي ناشناخته مانده است. وقتي صحبت از انرژي اتمي به ميان مي يد،
اغلب مردم ابر قارچ مانند حاصل از انفجارات اتمي و يا راکتورهي اتمي بري توليد برق را در ذهن خود مجسم مي کنند
و کمتر کسي را مي توان
يافت که بداند چگونه جنبه هي ديگري از علوم هسته ي در طول نيم قرن گذشته
زندگي روزمره
او را دچار تحول نموده است. اما حقيقت در ين است که در طول ين مدت در نتيجه تلاش پيگير
پژوهشگران و مهندسين هسته ي، ين تکنولوژي نقش مهمي را در ارتقاء سطح زندگي مردم، رشد
صنعت و کشاورزي و ارائه خدمات پزشکي يفاء نموده است.
§فصل اول: کليات:
§1- تحقيقات در زمينه انرژي هستهاي
سازمان انرژي آمريكا در گزارشي اعلام كرد كه تحقيقات در
زمينه انرژي هستهاي (فيسيون و فيوژن) با 67 هزار ميليارد دلار، بيشترين سهم را در
تحقيقات مربوط به بخش انرژي در كشورهاي جهان را دارا هستند.
کشورهاى عضو آژانس بينالمللى انرژى اتمي در فاصله سالهاى ۱۹۸۷
تا ۲۰۰۲، بالغ بر ۱۳۳ هزار ميليارد
دلار صرف هزينههاى تحقيق، توسعه و طرحهاى نمونه در بخش انرژى کردهاند.
بيشترين هزينه مربوط به بخش فيسيون هستهاى با ۵۳ هزار ميليارد دلار
است و بودجه اختصاص داده شده به بخش انرژيهاى نو، معادل ۲۱ هزار
ميليارد دلار بوده است.
هزينههاى انجام شده در بخش انرژيهاى فسيلى، فيوژن هستهاى و حفظ منابع به ترتيب
برابر با ۱۶ هزار، ۱۴ هزار و ۱۵ هزار ميليارد
دلار بوده است
2- تعريف
انرژي هسته ي
انرژي بدست آمده از فعل و انفعالات هسته ي را انرژي هسته ي مي گويند.
ين انرژي از دو
منشاء مي تواند سرچشمه بگيرد.
يکي شکافت
هسته اتمهي سنگين
و ديگري همجوشي
يا گداخت هسته
اتمهي سبک . ذيلا به اختصار به ين دو فعل و انفعال هسته ي که به توليد انرژي هسته ي منجر مي گردند پرداخته
مي شود.
3- شکافت هسته ي
ين شکافت بيشتر مربوط به 235-U اورانيوم با جرم اتمي 235 بود و وجود يک حداقل جرمي از
اورانيوم بري يک واکنش زنجيره ي لازم به نظر مي رسيد. ين حداقل را جرم بحراني
ناميدند.
به هر
حال شکافت هسته هي سنگين به دو هسته سبکتر، همراه با آزاد شدن مقادير زيادي انرژي
است و ين فريند تنها در هسته هي سنگيني چون اورانيوم و پلوتونيوم اتفاق مي افتد.
در طول جنگ
جهاني دوم، در کشورهي انگلستان، کانادا و عمدتا آمريکا ين تحقيقات ادامه يافت و
نتيجتا به ساخت اولين راکتور اتمي در زيرزمين دانشگاه شيکاگو توسط فرمي و چندي بعد
به توليد اولين بمب اتمي منجر گرديد که فجيع اسف بار هيروشيما و ناکازاکي را بوجود
آورد.
4- همجوشي
يا گداخت هسته ي
هم جوشي يا گداخت
هسته ي را مي توان به عنوان فريند عکس شکافت هسته ي قلمداد کرد، يعني
فريندي که در آن
دست کم يکي از محصولات واکنش هسته ي ازهر يک ازمواد واکنش زي اوليه پر جرمتر باشد . گداخت
هسته ي در مواردي که جرم کل هسته هي محصول از جرم کل مواد واکنش زاکمتر باشد منجر به رهيي انرژي خواهد شد.
فعل و انفعالاتي که در ستاره ها رخ مي دهد و منجر به
توليد انرژي بسيار زيادي مي گردد، شناخته شده ترين و بارزترين نمونه هي همجوشي يا
گداخت هسته ي است.
بري شبيه سازي همين واکنش در روي زمين تحقيقات بسياري از
اواسط قرن بيستم ميلادي انجام گرفته است و هنوز نيز ادامه دارد.
گداخت هسته ي را سرچشمه انرژي فردا مي دانند و سوخت يک
راکتور گداخت هسته ي مخلوطي از دو تريوم و تريتيوم باشد. بواسطه همجوشي آنها باعث واکنشهي گداخت ديگر نيز
خواهد گرديدو ين امر يک سري واکنشهي زنجيره ي را بوجود خواهد آورد که مي توان با
استفاده از انرژي بسيار زياد توليد شده، توربينهي مولد برق را بکار انداخت.
در
حال حاضر دستگاهي که فعل و انفعالات گداخت هسته ي در آن بوقوع مي پيوندد تحت عنوان توکامک شناخته مي شود پيش
بيني ها از دهه 2020 ميلادي به عنوان نقطه آغاز به کار راکتورهي تجاري هم جوشي هسته ي حکيت دارند.
5- مهمترين
استفاده هي صلح آميز از علوم و تکنولوژي هسته ي
الف: استفاده از انرژي
حاصل از فريند شکافت هسته اورانيوم يا پلوتونيوم در راکتورهي اتمي جهت توليد برق و يا شيرين کردن آب درياها.
ب : استفاده از راديويزوتوپها در پزشکي، صنعت و کشاورزي
ج : استفاده از پرتوهي ناشي از فريندهي
هسته ي در پزشکي،
صنعت و کشاورزي ،آزميش
عيار فلزات، تحقيقات باستان شناسي، اندازه گيري ضخامت صفحات و الياف
د : يزوتوپها و پرتوهي ناشي از فريندهي هسته ي جهت بهبود محصولات
غذيي، نگهداري مواد غذيي، تعيين منابع آبهي زيرزميني، استرليزه کردن منابع و
توليدات پزشکي، آناليز هورمونها، کنترل فريندهي صنعتي و بررسي آلودگي محيط زيست
ه :توليد گونه هيي از
محصولات غذيي داري حاصلخيزي بيشتر
و: توليد گونه هي مقاوم نسبت به آفات و کم آبي
ز: استفاده موثر تر از
منابع آبي و جمع آوري آنها
ح: کنترل نابودي آفات، جلوگيري از فساد محصولات
در هنگام نگهداري
ط: کاربرد روشهي هسته
ي در علوم پزشکي
نسبت به سير بخشها معروفتر و عمومي تر است. تصويربرداري، تشخيص، پيش بيني و درمان
برخي بيماريها در نتيجه استفاده از پرتودهي و راديويزوتوپها
ي: تسهيل عمليات اکتشاف و استخراج معادن زيرزميني
نفت و گاز، تشخيص محل نشت سيالات در لوله ها و مخازن، تعيين ميزان خوردگي فلزات،
اندازه گيري دقيق قطرسنجي، ضخامت سنجي و سطح سنجي، تعيين فرسودگي غشاء داخلي کوره
هي صنعتي، استفاده از اثرات متقابل پرتوها با مواد جهت بهينه سازي عملکرد آنها در
صنعت
6- راکتورهسته ي
وسيله ي است که در آن فريند شکافت هسته ي بصورت کنترل
شده انجام مي گيرد. در
طي ين فريند انرژي زياد آزاد مي گردد به نحوي که مثلا در اثر شکافت نيم
کيلوگرم اورانيوم
انرژي معادل بيش از 1500 تن زغال سنگ بدست مي يد. هم اکنون در سراسر جهان، راکتورهي
متعددي در حال کار وجود دارند که بسياري از آنها بري توليد قدرت و به منظور تبديل آن
به انرژي الکتريکي، پاره ي بري راندن کشتيها و زيردريائيها، برخي بري توليد راديو يزوتوپوپها و تحقيقات علمي و گونه
هيي نيز بري مقاصد
آزميشي و آموزشي مورد استفاده قرار مي گيرند. در راکتورهي هسته ي که بري نيروگاههي اتمي
طراحي شده اند (راکتورهي قدرت)، اتمهي اورانيوم و پلوتونيم توسط نوترونها شکافته مي
شوند و انرژي آزاد شده گرمي لازم را بري توليد بخار يجاد کرده و بخار حاصله بري چرخاندن توربينهي مولد برق بکار
گرفته مي شوند.
7- انواع راکتور اتمي
الف : راکتورهي اتمي را
معمولا برحسب خنک کننده، کند کننده، نوع و درجه غني سوخت در آن طبقه بندي مي کنند. معروفترين راکتورهي
اتمي، راکتورهيي هستند که
از آب سبک به عنوان خنک کننده و کند کننده و اورانيوم غني شده(2 تا 4 درصد) اورانيوم
235 به عنوان سوخت استفاده مي کنند. ين راکتورها عموما تحت عنوان راکتورهي آب سبک(LWR ) شناخته مي شوند.
ب: نوع ديگر، راکتورهيي
هستند که از گاز به عنوان خنک کننده، گرافيت به عنوان کند کننده و اورانيوم طبيعي
يا کم غني شده به عنوان سوخت استفاده مي کنند. ين راکتورها به گاز- گرافيت
معروفند.
ج: راکتور PHWR راکتوري است که از آب سنگين به عنوان
کندکننده و خنک کننده و از اورانيوم طبيعي به عنوان سوخت استفاده مي کند .
د: راکتوري
که از مخلوط اورانيوم و پلوتونيوم به عنوان سوخت و سديم ميع به عنوان خنک کننده
استفاده کرده و فاقد کند کننده مي باشد.
8- تاريخچه
ساخت راکتور اتمي
الف : به لحاظ تاريخي
اولين راکتور اتمي در آمريکا بوسيله شرکت "وستينگهاوس" و به منظور استفاده در زير
دريائيها ساخته شد.
ب: سپس شرکت جنرال
الکتريک موفق به ساخت راکتورهيي از نوع BWR گرديد
.
ج : اولين راکتوري که اختصاصا جهت توليد برق طراحي شده، توسط
شوروي و در ژوئن 1954در "آبنينسک" نزديک مسکو احداث گرديد که بيشتر جنبه
نميشي داشت.
د: کشور آمريکا که تا
اواخر دهه 1960 تنها 17 نيروگاه اتمي داشت در طول دهه هي 1970و 1980 بيش از 90
نيروگاه اتمي ديگر ساخت.
فرانسه با داشتن سهم 75 درصدي برق هسته ي از
کل توليد برق خود درصدر کشورهي جهان قرار دارد. پس از آن به ترتيب
ليتواني(73درصد)، بلژيک(57درصد)، بلغارستان و اسلواکي(47درصد) و سوئد (8/46درصد)
مي باشند. آمريکا نيز حدود 20 درصد از توليد برق خود را به برق هسته ي اختصاص داده
است.
9- چرخه
سوخت هسته ي
مراحل مختلف چرخه سوخت هسته ي عبارتند از:
الف: فرآوري سنگ معدن اورانيوم
ب: تبديل و
غني سازي اورانيوم
ج : توليد
سوخت هسته ي
د : بازفرآوري
10قدرت هي
توليد کننده سوخت هسته ي
هم اکنون به لحاظ صنعتي، کشورهي فرانسه، ژاپن، روسيه،
آمريکا و انگلستان
داري تمامي مراحل تکنولوژي فراوري اورانيوم در تمامي مراحل چرخه سوخت هسته ي در اشل صنعتي
مي باشند. چنانچه اشل غيرصنعتي منظور گردد، کشورهي ديگري مثل هند نيز به ليست فوق اضافه خواهند شد. کشورهي کانادا و
فرانسه در مجموع داري
بزرگترين کارخانه هي تبديل اورانيوم هستند که محصولات آنها شامل UO3,UO2,UF6 مي باشند، پس از آنها
به ترتيب کشورهي امريکا، روسيه و انگلستان قرار دارند. در زمينه غني سازي، بي ترديد
امريکا و روسيه داري بزرگترين شبکه غني سازي جهان مي باشند. درحال حاضر، امريکا
بزرگترين توليد کننده سوخت هسته ي در جهان است که تمامي سوخت آن جهت استفاده در
نيروگاههي BWR,PWR
مي باشد. پس از امريکا، کانادا توليد کننده اصلي سوخت هسته ي در جهان(بري راکتورهي
PHWR) مي باشد
§فصل دوم :ساختاربين
المللي انرژي اتمي
§معاهده N.P.T در مرکز رژيم بين المللي فعاليت هي
هسته ي قرار دارد. در کنار اين معاهده، اساسنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي،
موافقت نامه هي دو جانبه کشورها با اين آژانس، قطعنامه هي آژانس بين المللي هسته
ي، قطعنامه هي شوري امنيت، قطعنامه هي مجمع عمومي سازمان ملل، پروتکل الحاقي
تصميمات ديوان بين المللي دادگستري و بيانيه هي چند جانبه و يک جانبه دولتها به
عنوان بخشي از نظام بين المللي حاکم بر فعاليت هي هسته ي را تشکيل مي دهند.
1- آژانس
بين المللي انرژي اتمي
International Atomic EnergyAency
آژانس بين المللي انرژي اتمي در 29 ژوئيه 1957 افتتاح شد
و از آن روز
تاکنون به عنوان تشکيلات بين المللي علمي و فني مسئوليت تشويق تمام کشورهي
به ويژه
کشورهي در حال رشد به استفاده صلح جويانه انرژي هسته ي و علوم و فنون مربوطه را به عهده گرفت.
با پيان يافتن جنگ جهاني دوم و آغاز دوران جنگ سرد ميان آمريکا و شوروي
توسعه انرژي هسته ي به منظور توليد کلاهک هي بمب اتمي در ميان ين دو کشور به مسابقه
گذاشته شد. آمريکا به عنوان اولين استفاده کننده از سلاح مرگبار هسته ي در سال هي پس
از جنگ جهاني دوم نگراني کشورهي جهان را به شدت برانگيخت.
حدود 10سال پس از ين ماجرا،
ين کشور که درصدد بر آمد چهره ي انسان دوستانه به خود بگيرد، پيشنهاد گسترش استفاده صلح آميز انرژي
هسته ي را درجهان ارائه
نمود
با تصويب پيشنهاد فوق و استقبال سازمان ملل از آن، کار تدوين اساسنامه آژانس
آغاز گرديد و در تاريخ 23
اکتبر 1956 اساسنامه تصويب و در 29 ژوئيه 1957 به مورد اجرا گذاشته شد.
اساسنامه
آژانس 7 وظيفه اصلي را بري ين ارگان معين کرده است:
الف : گسترش
پژوهش و توسعه
صنيع صلح آميز هسته ي
ب : تمهيدات
لازم بري دستيابي کشورها به مواد، خدمات و تاسيسات صلح جويانه هسته ي به ويژه بري کشورهي در حال
رشد.
ج : انتقال دانش فني و تکنولوژي صلح جويانه هسته ي
د : گسترش
آموزش و تبادل دانش و تخصص هسته ي صلح جويانه در کشورها
ه : تاسيس و اجري سيستم پادمان بر مواد و
تاسيسات و خدمات
و اطلاعاتي که تحت کنترل يا مورد درخواست آژانس است.
و : تهيه
استانداردهي يمني
و اعلام آنها با همکاري سازمان هي مسئول بين المللي ديگر
ز : تهيه
تجهيزات و دستگاههي
لازم بري انجام وظيف فوق
2- اساسنامه آژانس
بينالمللي انرژي اتمي
طبق اساسنامه آژانس، تصميم گيران اصلي در ين سازمان کشورهي
عضو آن مي باشند که در:
درجه اول از
طريق کنفرانس عمومي سالانه آژانس
و در درجه دوم شوري حکام اژانس در مورد مسائل مطروحه
اتخاذ تصميم مي نميند.
بنابرين دو ارگان مراجع اصلي تصميم گيري درآژانس مي
باشند.
عامل اجري مصوبات
کنفرانس عمومي و شوري حکام،
دبير
خانه آژانس و دبير کل است که وظيف آنها در اساسنامه مشخص است.
دبيرخانه متشکل است از کارگزاران بين المللي از دبير کل
تا کارکنان
جزء
طبق اساسنامه ين سازمان نظارت و بازرسي ياد شده بري
تضمين ين امر صورت ميگيرد که مواد هستهي بري توليد سلاحهي اتمي به کار
نروند. امروزه بازرسان آژانس بيش از 800 تاسيسات هستهي را در 110 کشور تحت بازرسي
و نظارت دارند، اما عليرغم ين نظارت و بازرسي آژانس هيچ گونه اقتدار مستقلي بري
نظارت بر برنامههي هستهي کشورهيي که به معاهده منع تکثير سلاحهي هستهي
نپيوستهاند، ندارد. به علاوه آژانس فقط ميتواند بر تاسيساتي نظارت کند که کشورها
به آن اجازه بازرسي دهند
.
در حال حاضر131 کشور جهان عضو آژانس ميباشند که بيشترين
عضويتها نيز در همان سالهي اوليه تشکيل آژانس بوده است؛ به طوري که پس از آن با
فواصل زماني چند سال فقط يک کشور به عضويت ين سازمان درآمده است.
آژانس سه ارگان مرتبط باهم دارد:
الف) شوري حکام
ب) کنفرانس عمومي که شاخه قانونگذاري آژانس ميباشد
ج) دبيرخانه که مسوول اجرا و عملياتي کردن مصوبات
است
شوري حکام:
شوري حکام سالانه پنجبار تشکيل جلسه ميدهد. ين شورا متشکل از 35 عضو است که
جلسات آن در ماههي مارس، ژوئن، دو جلسه در ماه سپتامبر که قبل و بعد از جلسه
سالانه کنفرانس عمومي تشکيل ميشود و جلسه پنجم که در ماه دسامبر سريعا بعد از
جلسه کميته همکاري و پشتيباني تکنيکي آژانس تشکيل ميشود.
شوري حکام در جلسات خود درباره گزارشهي آژانس، برنامههي آژانس، بودجه آژانس و
درخواستهي عضويت توصيههيي به کميسيون عمومي ميکند. همچنين ين شورا توافقنامههي
نظارت و بازرسي و استانداردهي يمني آژانس را نيز تصويب ميکند و اختيار انتصاب
رييس آژانس را دارد؛ البته در صورتي که کميسيون عمومي ين انتصاب را تصويب و تييد
کند. در واقع ميتوان شوري حکام را قوه مجريه و کنفرانس عمومي را قوهي مقننه
آژانس دانست.
کنفرانس عمومي
جلسات کنفرانس عمومي آژانس سالي يک بار تشکيل ميشود. وظيفه اصلي ين کميسيون تصويب گزارشها،برنامهها،
بودجه آژانس که از
طرف شوري حکام به ين کنفرانس ارجاع ميشود و همچنين تصويب پذيرش هرگونه
درخواست عضويتي
ميباشد. کنفرانس عمومي طي جلسه سالانه درباره خط مشيها و برنامههي آژانس و موضوعات
مختلفي که توسط شوري حکام، رييس و دولتهي عضو مطرح ميشوند؛ به بحث و گفتوگو ميپردازد.
هياتهي نميندگي دول عضو نيز هر ساله در جلسه کنفرانس سخنراني کوتاهي دارند .
دبيرخانه
دبيرخانه آژانس نيز مسوول اجري برنامهها و مصوبات نهادهي تصميمساز آژانس است.
رييس آژانس مسوول دبيرخانه است که بري يک دوره چهار ساله انتخاب ميشود. رييس فعلي
آژانس، محمد البرادعي است که در اول سپتامبر 1999 به ين سمت منصوب شده است. رييس
آژانس شش معاونت دارد که هر کدام مسوول قسمت خاصي هستند.
3- اهم موضوعات اساسنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي
الف : آژانس
يک موسسه بين المللي است
ب : انرژي اتمي را بري صلح سلامت و سعادت سراسر جهان تسريع کند و توسعه بخشدوبري پيشرفت هيچ منظور نظامي مورد استفاده قرار نگيرد.
ج: وظيف آژانس:
1- ج:تحقيق
درباره انرژي اتمي و توسعه آن و استفاده عملي از آن بري مقاصد غير نظامي در سراسر
جهان
2- ج: تدارک مواد، خدمات، تجهيزات
و تاسيسات به منظور تامين وسائل تحقيق بري توليد نيروي برق با توجه لازم به احتياجات نواحي عقب مانده
جهان
3- ج: مبادله اطلاعات علمي و فني جهت استفاده از انرژي اتمي در
مقاصد غير نظامي
4- ج: مبادله و تعليم
دانشمندان و کارشناسان درزمينه استفاده غير نظامي ازانرژي اتمي
5- ج: اتخاذ تدابير احتياطي جهت حصول اطمينان از عدم استفاده نظامي ازانرژي اتمي
6- ج: تقليل
مخاطرات جاني و مالي
استعمال مواد واستفاده از خدمات و تجهيزات و تاسيسات انرژي اتمي
7- ج: يجاد و يا تهيه هر
نوع وسائل و تاسيسات و تجهيزاتي که جهت انجام اقدامات مجاز موسسه مفيد باشد.
4- قطعنامه
هي آژانس بين المللي انرژي هسته ي
قطعنامه هي آژانس بخشي از منابع حقوقي اين سازمان بين المللي راتشکيل داده و بري
اعضاء الزام آور مي باشد.
شوري حکام آژانس که مرجع اصلي صدور اين قطعنامه ها مي
باشد، از سال ۲۰۰۳ تاکنون چهار قطعنامه در مورد فعاليت
هسته ي ايران تصويب کرده است. شوري حکام در آخرين قطعنامه خود در ۱۴
ژوئن ۲۰۰۴ با يادآوري قطعنامه هي تصويب شده شوري حکام در
۱۳ مارس ۲۰۰۴ بيست وششم نوامبر ۲۰۰۳
و ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۳ و بيانيه شوري حکام در ۱۹
ژوئن ۲۰۰۳ ايران را با لحن تندتري مورد انتقاد قرار داد.
آژانس بين المللي با ابراز نگراني و تاسف از برنامه
سانتريفوژهي P۲
، مسائل مربوط به آلودگي، فعاليت غني سازي اورانيوم، عدم ارائه اظهارنامه کامل و
رفع ابهامات، براهميت پايبندي ايران با معيارهي پروتکل الحاقي به منظور اطمينان
بخشي مجدد به جامعه بين الملل درمورد ماهيت برنامه هسته ي ايران تاکيد مي کند و
ايران را ترغيب مي کند که بدون تاخير، پروتکل الحاقي را تصويب کند و به عنوان يک اقدام
اعتماد ساز به طور داوطلبانه در تصميمات خود بري آغاز توليد آزمايش در تاسيسات
تبديل اورانيوم و آغاز راکتور تحقيقاتي آب سنگين تجديد نظر کند. از نظر آژانس، اين
امر اعتماد بين المللي نسبت به ايران را احياء خواهد کرد.
5- آثارتصميمات وقطعنامه هي آژانس بين المللي انرژي
اتمي
معاهده NPT وظيفه نظارت و کنترل فعاليت هي هسته ي
دولتهي عضو را بر عهده آژانس بين المللي انرژي اتمي قرار مي دهد. ين پيمان در واقع
مصالحه قدرتهي اتمي و غيراتمي است به ين صورت كه كشورهي غيرهستهي متعهد شدهاند
تلاشي بري توليد بمب هستهي نكنند ولي كشورهي داري فناوري اتمي نيز موظف شدهاند
ضمن تلاش بري محو جنگ افزارهي هستهي، تسهيلات لازم را بري بهرهبرداري صلحآميز
اتمي در اختيار كشورهي غيرهستهي قرار دهند.
پيمان ان.پي.تي تصريح دارد كه نبيد هيچ
مانعي در برابر دستيابي امضاكنندگان پيمان به فناوري صلحآميز هستهي يجاد شود.
وظيفه آژانس نظارت بر اجري درست مفاد پيمان توسط اعضاست.
مطابق ماده ۳،
هر دولت عضو فاقد سلاح هسته ي متعهد مي شود در موافقت نامه ي که طبق اساسنامه
آژانس بين المللي انرژي اتمي و براساس سيستم اقدامات تامين اين آژانس منعقد مي
کند، تضمينات مقرر را بپذيرد. توافقات بين دولتهي عضو معاهده منع گسترش با آژانس
از نوع موافقت نامه هي نمونه است که توسط آژانس تنظيم شده اند و به نام موافقت
نامه هي نمونه INFCIRC۲۱۴,INFCIRC۱۵۳,INFCIRC۶۶ ناميده مي شوند.
پروتکل الحاقي، يا به عبارت کامل تر، پروتکل الحاقي به
موافقت نامه هي بين دولت ها و آژانس بين المللي انرژي اتمي، داري يک مقدمه، ۱۸
ماده و دو ضميمه است که در قالب INFICIRC۵۴۰ آژانس بين المللي انرژي اتمي قابل
شناسايي است. هدف پروتکل الحاقي، تقويت و تشديد نظارت هي بين المللي بر فعاليت هي
هسته ي دولت هي فاقد تسليحات هسته ي است.
تعهدات دولت ها در اين پروتکل، در مقايسه با INFICIRC/۱۵۳ ، بسيار گسترده و سنگين مي باشد و در
صورت وقوع تعارض بين مقررات پروتکل و INFICIRC/۱۵۳ مقررات پروتکل اعمال خواهد شد دولت
ايران هنوز مقررات پروتکل الحاقي را به طور رسمي نپذيرفته است. يکي از مطالبات
آژانس بين المللي انرژي اتمي پذيرش پروتکل الحاقي توسط ايران مي باشد. اقدام ايران
در اين خصوص، گامي درجهت اعتمادسازي توصيف شده است.
5- نظارت
بر فعاليتهي هسته ي کشورها
در سال 1968 معاهده منع تکثير سلاحهي هستهي (NPT) تدوين شد که در سال 1970 به مرحله
اجرا درآمد. کشورهي عضو ين معاهده آژانس را به عنوان ضامن اجري مواد معاهده در نظر
ميگيرند.
در اواخر سال 1996 شوري حکام تصميم به يجاد يک کميته ديم
بري مذاکره درباره برقراري يک ابزار قانوني بري اعمال موثرتر اقتدار آژانس گرفت.
ين کميته درباره متن پروتکل الحاقي بري تضمين هرچه بيشتر توافقنامههي دول عضو و
آژانس به بحث پرداخت که نهيتا ين پروتکل در ماه مه 1997 به تصويب شوري حکام رسيد؛
طبق پروتکل الحاقي که موسوم به پروتکل 2+93 نيز ميباشد .
معاهده NPT
معاهده NPT يک معاهده تبعيض آميز
است که حقوق و تعهدات نابرابري را بين دو گروه از کشورهي دارنده تسليحات هسته ي و
فاقد تکنولوژي هسته ي برقرار مي کند. براساس مواد ۲ و ۳ معاهده، ايران
داشتن سلاحهي هسته ي را از خود سلب نموده و نظارت آژانس بين المللي انرژي هسته ي
را در مورد کليه فعاليتهي هسته ي خود پذيرفته است. در مقابل، کشورهي دارنده
تکنولوژي هسته ي، انتقال دانش فني و تجهيزات هسته ي بري مصارف صلح آميز را مورد
تاييد قرارداده اند.
بررسي واقع بينانه مفاد معاهده NPT و رويه دولتهي دارنده سلاحهي هسته ي
نشان مي دهد که انتقال دانش فني هسته ي به کشورهي غير دارنده، تابعي از هدف اصلي
معاهده، يعني گسترش سلاح هسته ي است. ين هم از موارد عجيب است كه اگر كشوري عضو
ان.پي.تي نباشد كسي به دستيابي او به بمب هستهي كاري ندارد ولي اگر امضاكننده آن
باشد، تحت فشار قرار ميگيرد.
§فصل سوم :تاريخچه وآغاز فعاليتهاي هستهاي يران
1- تاريجچه
قوانين هسته ي مربوط به يران
الف : قانون يجاد مرکز اتمي
دانشگاه تهران مصوب 1335
ب: اساسنامه آژانس بين
المللي انرژي اتمي مصوب 6/3/1337
ج : پيمان منع گسترش
سلاحهي هسته ي مصوب 22/10/1348
د : قانون سازمان انرژي اتمي يران مصوب 16/4/1353
ه : مصوبه مورخ
29/12/1360 هيات وزيران
درباره فعاليتهي تحقيقاتي کاربردي
و : موافقتنامه دو جانبه نظارت و بازرسي با آژانس بين المللي انرژي اتمي در سال 1973
ز: پيمان منع پاره ي از
آزميشات هسته ي مصوب1963
ح: معاهده عدم استقرار
سلاح هسته ي دريا و بستر درياها (1970)
2- تاريخچه
وآغاز فعاليتهاي هستهاي يران
برنامه هسته ي يران يک سابقه چهل ساله دارد. در دهه
هفتاد مشاوران امريکيي دولت وقت يران ،نياز يران به انرژي هسته ي را به مقدار هفت
هزار مگاوات برق هسته ي تييد کرده اند و آقي هنري کيسينجر که آن موقع در شوري
امنيت ملي امريکا بوده است، ين گزارش را امضا کرده است. يران از کشورهي بنيانگذار
سازمان ملل است و يکي از اولين امضا کنندگان و تصويب کنندگان Proliferation
Treaty Nonبوده است.
روند تحولات بشرح آتي
است:
الف :در دهه
1960 با استفاده از كمكهاي آمريكا، تجهيزات و تأسيسات هستهاي در مركز تحقيق هستهاي
تهران نصب و مجموعهاي از دانشمندان سطح بالاي هستهاي در آمريكا و اروپا آموزش ديده
بودند، گردهم آمدند و اولين
گامهي اجرائي فعاليت هسته ي يران در عمل بوقوع
است.
ب: اقدام يران كاربردي
دوگانه داشت؛ يكي حفظ استقلال در زمينه تهيه انرژي ديگري كسب توان براي توليد سلاحهاي هستهاي
ج : با وقوع انقلاب ايران فرانسويها و آلمانها قراردادهي خود را بري تامين
سوخت و ساخت نيروگاه فسخ كردند و ين درحالي بود كه يران در شركت فرانسوي «يوروديف»
كه بنا بود سوخت هستهي را تامين كند صاحب سهم بود كه لغو قراردادهي اروپييان با
يران در پي انقلاب اسلامي، اقدامي خلاف تعهدات آنها به ان. پي.تي بود.
منابع غربي از عرضه كمكهاي هستهاي به ايران خودداري
كردند امابه رغم اين موانع، برخي از جديدترين فعاليتهاي
هستهاي آزمايشگاهي در خلال دهه 1980 ادامه يافت.
د : در سال 1989، فعاليتهاي ايران براي گسترش
برنامه آشكار و غيرنظامي و تجارب اعلامنشده در زمينه تبديل، عملآوري مجدد و غنيسازي
مواد و سوخت هستهاي
آغازشد.
ه : دولت يران بري تامين
سوخت پيدار هسته ي ريزني هيي را شروع کرد اما به سرعت به ين نتيجه رسيد که به دليل
سياسي امکان دسترسي به بازارهي بين المللي سوخت هسته ي نامطمئن، گران و بسيار پر
ريسک است. لذا تصميم گرفت بر اساس حقوق قانوني خود در معاهده NPT چرخه سوخت را در کشور تاسيس کند. ين
تصميم با اطلاع و آگاهي کامل آژانس بين المللي انرژي اتمي به مورد اجرا گذاشته است .
ز: واشنگتن در سال 1997
مانع از فعاليتهاي هستهاي ايران شد و آنها را مختل كرد ولي پيش از اين اقدام،
ايران موفق شده بود از كمكهاي خارجي براي آمادهسازي اورانيوم، غنيسازي ليزري،
رآكتورهاي تحقيقي و به ويژه ساخت تجهيزات تبديل اورانيوم در مقياس صنعتي بهره
بگيرد .
ح: در نيمه دهه 1990
فعاليتهاي ساخت تجهيزات و تأسيسات غنيسازي در شهر نطنز راه اندازي و در حدود سال 2000 آن را آغازشد.
ط : به رغم
پيشرفتهاي فوق، برنامه هستهاي ايران تا هنگام افشاي علني در ماه اوت 2002توسط گروه مخالف دولت ايران مخفيانه تلقي ميشد.
ي:در اكتبر 2003 با سه
كشور اروپايي (انگليس، فرانسه و آلمان) موافقت كرد كه فعاليتهاي هستهاي اعلامنشده
قبلي خود را به اطلاع آنان برساند
ع : به آژانس
بينالمللي انرژي اتمي اجازه داد كه به
موجب پروتكل الحاقي، بازرسيهاي بيشتري از فعاليتها ي هستهاي انجام دهد و برنامه غنيسازي خود را موقتا به حال
تعليق درآورد
ل : پذيرش پروتكل الحاقي در 18 دسامبر 2003 و اجراي داوطلبانه آن،
همكاري نامحدود و داوطلبانه با آژانس و بازرسان و تعليق غنيسازي را امتياز بزرگ واگذارشده از سوي ايران در
چارچوب سياست اعتمادسازي
م: ايران در آستانه
نيمه سال 2004، توليد قطعات سانتريفيوژ را از سر گرفت و سلسله فعاليتهايي را در
تجهيزات تبديل مواد هستهاي در اصفهان آغاز كرد.
ت : اما پس
از روبهرو شدن با يك تهديد جدي درخصوص
ارجاع پرونده هستهاي به شوراي امنيت در نوامبر 2004 بارديگر فعاليتهاي تبديل و توليد قطعات سانتريفيوژ و
نصب و آزمايش در مجتمع هستهاي نطنز، به حالت تعليق كامل درآمد.
ث :ايران در زمينه
فناوري رآكتور، داراي چند رآكتور تحقيقي كوچك واقع در مراكز هستهاي تهران و
اصفهان است كه براي توليد مقادير قابل توجهي از پلوتونيوم بسيار كوچك هستند.
ص : نخستين نيروگاه هستهاي
ايران در بوشهر، قرار است در نيمه سال 2006 فعاليتش را آغاز كند .
ف : ايران
اينك ادعا ميكند كه ذخاير ملي تثبيتشدهاي بالغ بر حدود سه هزار تن اورانيوم
دارد و ذخاير اورانيوم بالقوه نيز بين 20 تا 30 هزار تن است.
ق :ساخت رآكتور تحقيقي
آب سنگين 40 مگاواتي كه قرار است در سال 2014 تكميل شود، در شهر اراك آغازشده است
3- مذاکرات هسته ي وامتيازات
واگذار شده:
الف : دادن اطلاعات محرمانه از فعاليتهاي
هستهاي كشور به آژانس در قالب اظهارنامه
جامع
ب: امضاي پروتكل الحاقي در صورتي كه از
جنبه حقوقي، ايران ملزم به پذيرش آن نبود.
ج : اجازه 1300 نفرروز براي بازديد منسجم
و فعال از سايتهاي هستهاي و نظامي ايران، حتي سايتهاي نظامي محرمانه .
4- اشتباه
استراتژيك متوليان هستهاي ايران
از آغاز كليد
خوردن فايل هستهاي ايران، متوليان امر متوجه محل مناقشه
نشدند. براي تشخيص محل مناقشه، سه فرضيه متصور است:
الف : مناقشه
اتمي ايران، مناقشهاي حقوقي و فني بين ايران و آژانس بينالمللي انرژي اتمي است نه سه کشور اروپائي .
ب: شفاف نبودن برنامههاي هستهاي
ايران، محل مناقشه بين ايران و غرب شده است .
ج : مناقشه اتمي ايران، كارزار ديپلماتيك
آمريكا و صهيونيسم بينالملل عليه انقلاب اسلامي ايران شده است.
5-آثار حقوقي اجري موقت وتعليق
پروتکل الحاقي
اصولاً، به لحاظ حقوق بين الملل دولتي که اراده به اجرا در آوردن موقت يک
معاهده (در ين قضيه پروتکل) را دارد، از ين اختيار نيز برخوردار است که به آن اجرا
خاتمه داده و يا اجري آن را معلق نميد. هرچند که مقررات ماده 25 کنوانسيون 1986 صراحتاً درمورد تعليق اجري موقت يک سند حقوقي سخن نگفته و صرفاً از خاتمه اجرا بحث
کرده است ، با ين وجود ين بدان معني نيست که مقررات فوق تعليق اجري موقت يک
سند بين المللي را منع نموده است. اصولاً، اگر توقف کامل اجري موقت يک سند امکان
پذير باشد، به طريق اولي تعليق آن اجرا نيز مي تواند ممکن باشد. پس مقررات
فوق منعي در ين زمينه مقرر ننموده اند و جمهوري اسلامي يران مي تواند به
جي خاتمه اجري موقت پروتکل الحاقي، که آن را داوطلبانه پذيرفته است، تعليق آن اجرا
را اعمال نميد.
با توجه به جهت گيري تبعيض آميز اين معاهده در تعريف
حقوق و تعهدات نابرابر و غير عادلانه بين دو گروه از کشورها و فقدان الزامات بين
المللي در اجبار دولتهي هسته ي نسبت به انتقال تکنولوژي به کشورهي غير دارنده هسته
ي، اين سئوال مطرح است که آيا خروج از اين پيمان به نفع کشورهي غير هسته ي نمي
باشد؟ در پاسخ بايد گفت که جهت گيري ماده ۱۰ معاهده NPT و خروج از معاهده NPT ممکن است هزينه هي سنگيني بري کشورها
در بر داشته باشد بدون اينکه دست آورد مثبتي به همراه بياورد. شوري امنيت طي
قطعنامه ۸۲۵ در ۱۹۹۳ به کره شمالي
اخطار کرد که خروج از معاهده NPT
را تهديدي برعليه امنيت بين المللي تلقي مي کند.
صرفنظر از اينکه حقوق بين الملل ديدگاه قاطعي در مورد
تعهد آور بودن اعلاميه يک جانبه ارائه نمي دهد و سوابق پراکنده ي در تعهد آور بودن
اعلاميه هي يک جانبه مي توان پيدا کرد. با اين حال اعلاميه يک جانبه ايران درخصوص
الحاق به پروتکل الحاقي و غني سازي اورانيوم را نمي توان به لحاظ حقوقي الزام آور
تلقي کرد ولي انعکاس آن در قطعنامه هي شوري حکام آژانس بين المللي دعوت از ايران
در پايبندي به آن به عنوان گامي در اعتماد سازي، بايد گفت که تعليق غني سازي و
امضاء پروتکل الحاقي وارد مجموعه مناسبات ايران و آژانس بين المللي انرژي اتمي شده
است. حقوق بين الملل ناظر به رژيم بين المللي امنيت دستيابي به تکنولوژي هسته ي
صلح آميز را بخشي از اعمال حاکميت ملي تلقي نموده و آن را مورد تاييد قرار مي دهد.
با اين وجود مکانيسم هي حقوقي و اجرايي موثري بري اجبار کشورهي دارنده تکنولوژي
هسته ي در انتقال آن به کشورهي طالب اين تکنولوژي پيش بيني نمي کند. به همين دليل
جمهوري اسلامي ايران به علت عدم همکاري کشورهي هسته ي با مشکلات زيادي در دستيابي
به دانش فني، مواد و تجهيزات فني مواجه بوده است. پيچيدگي فني فعاليت هي هسته ي و
کاربرد دوگانه تجهيزات و دانش فني
هسته ي اين امکان را به کشورهي دارنده هسته ي مي دهد که ملاحظات سياسي عدم همکاري
فني هسته ي را در قالب دلايل فني و حقوقي توجيه کنند.
6-شوري
امنيت يک تهديد غير واقعي
نبيد ترسيد زيرا
:
الف : شوري امنيت تنها يک تهديد در دست امريکا و
اروپا است. هيچ دليل حقوقي و
کارشناسي بري ارجاع پرونده هسته ي يران به شوري امنيت وجود ندارد.
ب: مستندات حقوقي بري
ارجاع پرونده يران به شوري امنيت بسيار ضعيف است. يران بازرسي هي دقيق و بدون
اعلام قبلي را پذيرفته است وهيچ
مانع جدي يجاد نکرده است.
ج :اروپا و امريکا با جنجال سياسي ضعف مستندات حقوقي خود را پرمي کنند
د : در عين حال امتيازاتي به چين و روسيه
بدهند تا از وتوي طرح خودداري کنند.
ه : ارجاع پرونده به شوري امنيت طليعه جنگ ديگري را مي نوازد که
با افزيش قيمتهي انرژي بر رشد اقتصاد اروپا اثر منفي خواهد داشت.
و : ارجاع
يران به شوري امنيت، امکان خروج يران از NPT و پروتکل الحاقي را بدنبال خواهد داشت .
ز: اروپي نامنسجم که خود با بحران قانون اساسي روبرو شده است، با
بحران امنيتي در مهمترين منطقه توليد انرژي در جهان روبرو خواهد شد.
§فصل چهارم :گزينههاي برونرفت از موقعيت كنوني
§1-
استراتژي هي گوناگون
ايران چگونه مي تواند انتظارات
جامعه جهاني را در خصوص فعاليت هي هسته ي خود را برآورد کند؟
واقعيت امر اين
است که هيچ الگوي رفتاري مشخص و استاندارد معيني بري اعتماد سازي تعريف ومعرفي
نشده است. اتحاديه اروپا گسترش مناسبات اقتصادي با ايران را منوط به بهبود وضعيت
حقوق بشر، مبارزه با تروريسم، روند صلح خاورميانه و شفافيت فعاليت هي صلح آميز
هسته ي، دانسته است به لحاظ حقوق بين الملل، ايران حق دارد از تکنولوژي هسته ي
برخوردار باشد و در صورت تامين منافع ملي، ايران بايد صاحب اين تکنولوژي باشد.
متقابلا اعضي جامعه جهاني نيز حق دارند که اطمينان حاصل کنند فعاليت هي هسته ي
ايران تهديدي بري صلح و امنيت بين المللي تلقي نمي شود. اعتماد سازي و جلب اطمينان
جامعه جهاني هنردستگاه ديپلماسي ايران مي باشد. حل مسالمت آميز مساله فعاليت هسته
ي آزموني بري آشکار کردن ظرفيت ها و استعدادهي دستگاه ديپلماسي ايران مي باشد. اين
دستگاه فرصت نامحدودي دراختيار ندارد. عدم توفيق دستگاه ديپلماسي در حل مسالمت آميز
اختلاف با آژانس، شيوه حل بحران را به طرف راديکاليسم سوق خواهد داد.احتمالا تهديد
هي نظامي و خروج ايران از NPT آغازي بري ورود به اين مرحله پرتنش خواهد بود
الف :
استراتژي حقوقي،
ب: استراتژي ديپلماتيك،
ج : استراتژي اقناع جهاني از طريق؛
ج 1: ايجاد رسانهاي تلويزيوني به زبان
انگليسي
ج 2: لابي با
نخبگان جهاني
د : استراتژي تقويت بنيه
دفاع ملي (اقتصادي، نظامي، مقبوليت مردمي)
الف1 :ـ استراتژي حقوقي
1ـ1ـ پيگيري احقاق حقوق ايران در چهارچوب «NPT».
1ـ2ـ آژانس بينالمللي
انرژي اتمي طرف مذاكره ايران است، نه سه كشور اروپايي.
1ـ3ـ موضوع مذاكرات ايران، احقاق حقوق ايران است،
نه واگذاري آن همچون تعليق غنيسازي اورانيوم.
1ـ4ـ تأكيد بر صلحآميز بودن استراتژي هستهاي
ايران.
1ـ 5ـ تأكيد بر شفافسازي فعاليتهاي هستهاي
ايران.
الف2: استراتژي ديپلماتيك
1-2- برقراري روابط تنگا تنگ با ملت هاي جهان
و بهره برداري از قدرت
عظيم آنها
2-2ـ
ديپلماسي ارتباط با كشورهاي غيرمتعهد،
3-2- ديپلماسي
ارتباط با قدرتهاي بزرگ غيرغربي شامل روسيه، چين، هند و ژاپن،آفريقي جنوبي
4-2ـ ديپلماسي ارتباط همزمان با اتحاديه اروپا
5-2ـ ديپلماسي
مذاکره نه ارتباط با آمريكا
1- مزيي
استفاده از تدابير حقوقي به جي تدابير سياسي
الف : وجود
قطعي اختلاف حقوقي باآژانس
ب : وجود تناقض در متن
قطعنامه ها (به رسميت شناختن حق استفاده از انرژي اتمي و بلافاصله محروم کردن
ايران براي اعتماد سازي
)
ج : عدم
اجراي ماده 4 بند (2) معاهده NPT مبني بر مبادله تجهيزات و حق مشارکت در مبادلات
د : امکان
ارائه تفسير حقوقي از موضوعات مورد بحث
ه : برابري طرفين در يک محکمه
قضائي بين المللي
و : با استدلال حقوقي ،استفاده
از ابزار حقوقي بين المللي
واستفاده از حقوقدان زبر دست بين المللي ميتوان نتيج مهمي بدست آورد.
3- مسئوليت واختيارات و قطعنامه
هي شوري امنيت:
رژيم بين المللي امنيتي در برگيرنده اصول، هنجارها،
قواعد و رويه هي تصميم گيري است که به صورت کنوانسيون، معاهده، قرارداد، قطعنامه
ها و اعلاميه ها متجلي مي گردد
شوري امنيت در چهارچوب منشور سازمان ملل مسئوليت حفظ صلح و امنيت بين المللي را به
عهده دارد. از اينرو، در تحليل نهايي قطعنامه هي شوري امنيت ضمانت اجري موثر
تصميمات آژانس را فراهم مي کند. شوري امنيت تاکنون درخصوص فعاليت هي هسته ي ايران
قطعنامه ي صادر نکرده است ولي با اين وجود قطعنامه ۸۲۵ شوري
امنيت در خصوص کره شمالي و بند C قطعنامه ۶۸۷ در خصوص عراق حساسيت شوري امنيت به
فعاليت هسته ي کشورها را نشان مي دهد.
مجمع عمومي سازمان ملل نيز طي قطعنامه هي مختلف درخصوص
فعاليت هي هسته ي کشورها موضع گيري نموده است. از جمله طي قطعنامه ۴۱/۵۱
مصوب ۱۰دسامبر ۱۹۹۶ با تاکيد بر قطعنامه هي
پيشين خود دولتها را به استفاده صلح جويانه از انرژي اتمي ترغيب کرد. مساله عدم
مشروعيت استفاده يا تهديد به استفاده از سلاحهي هسته ي درمجمع عمومي صف بندي
کشورها در اين خصوص را آشکار نمود. اکثريت دولتها معتقد بودند که تهديد يا به کار
گيري سلاح هسته ي به طور مطلق ممنوع مي باشد. نظريه آنان در قالب قطعنامه مجمع
عمومي تجلي يافت که طي آن از ديوان بين المللي تقاضي ري مشورتي نمودند. گروه دوم
را کشورهي دارندگان سلاحهي هسته ي همچون روسيه، انگلستان، فرانسه و آمريکا تشکيل
مي دهند که توسل به سلاحهي هسته ي را در بعضي شرايط جايز مي دانند. ديوان بين
المللي در ۸ ژوئيه ۱۹۹۶ نتوانست اظهار نظر کند با
اين وجود به اتفاق آراء اعلام نمود که چنين تهديد يا استفاده ي مي بايست منطبق بر
مقتضيات حقوق مخاصمات مسلحانه خصوصا اصول و قواعد حقوق بين الملل بشر دوستانه باشد
و ديوان نتيجه گرفت که تهديد يا استفاده از سلاح هسته ي علي القاعده مغاير با
قواعد حقوق بين الملل مخاصمات مسلحانه، به ويژه اصول و قواعد حقوق بشر دوستانه
است.
الف :شورا يک رکن ارگان اجرايي سياسي(غير حقوقي و قضائي)
است که مسئوليت
اوليه حفظ صلح و امنيت بين المللي را بر اساس ماده 24 منشور ملل متحد بر عهده دارد.
ب: شورا براي انجام مسئوليت خود هيچ محدوديتي ندارد؛ اين امر با توجه به رويه شورا و رويه قضائي بين المللي قابل اثبات است.
ج : شوراي امنيت اختيار
کامل دارد تا بر اساس ماده 39 منشور وجود هر نوع تهديد صلح و امنيت بين المللي را
تشخيص دهد؛ اين اتفاق ممکن است در مورد فعاليت هاي هسته اي ايران راساً و بدون
توجه به گزارش آژانس نيز محقق شود.
د : شوراي
امنيت آزادي کامل دارد تا بر اساس ماده 40، 41 و 42 خود تصميماتي را اتخاذ نمايد .
ه : از آنجايي که شوراي
امنيت ارگان سياسي و نه قضائي سازمان ملل است لذا در تصميمات خود به جاي توجه به
دلايل و مستندات حقوقي و قضائي ، بيشتر بده بستان هاي سياسي را مورد توجه قرار مي
دهد.
و : شيوه
رسيدگي شوراي امنيت با آژانس کاملاً
متفاوت است و به هيچ وجه از قبل پيش
نميتوان آنرا بيني کرد و و از
آنجايي که همه اعضا بر اساس منشور موظف به رعايت تصميمات آن هستند، دولت ايران در صورت محکوميت از حمايت هيچ دولتي برخوردار
نخواهد بود.
4- تدابير
لازم جهت جلوگيري ازارجاع پرونده به شوراي امنيت
الف :تبيين
مشروعيت اقدام ايران در استفاده صلح آميز از انرژي هسته اي
ب: استناد به ماده 3 اساسنامه وينکه اقدامات شوراي حکام
نبيد مانعي در استفاده صلح آمير از انرژي هسته اي کشورها ايجاد نمايد.
ج : عدم لزوم طرح خروج از
معاهده N.P.Tبموجب ماده 10 بند
(1) اساسنامه
آژانس از سوي يران
د : ارجاع اختلاف به ديوان بين المللي دادگستري بر اساس ماده 17 بند
(الف) اساسنامه آژانس
ه : درخواست
صدور نظر مشورتي ديوان بين المللي دادگستري بارعايت ماده 17 بند (ب) اساسنامه آژانس
و : امکان ايجاد محکمه داوري به موجب ماده 22 موافقت نامه پادمان بين ايران وآژانس
ز: تاکيد بر عدم رعايت تعهد دولت هاي دارا در انتقال تکنولوژي به
کشورهاي ندار و ايجاد ائتلاف دولت هاي ندار عليه اين دولت ها و شکستن جبهه متحد
آنها
ح: ديپلماسي فن چانه
زني است ، در مسئله
انرژي هسته ي قبل از هر چيزبيد قبول کنيم محور قرار دادن ديپلماسي به معني سازش يا از دست
رفتن حقوق کشور نيست.
ط: درحوزه حقوق بشر که يران نتوانسته خود را با تعهدات مربوط به
اعلاميه جهاني حقوق بشر کاملا منطبق سازد، دستميه ي شده تا ضعفهي تبليغاتي
آنها را در مسئله هسته ي پر مي کند.
ي: يران در مقابل
تعهدات و ضمانتهي عيني که مي دهد تعهدات و ضمانتهي عيني مطالبه نميد.
ع : از مصرف
داخلي مذاکرات هسته ي در جهت منافع جناحهي سياسي خودداري کند .
ل : واقعيت ين است که تعهدات خواسته شده از يران فراتر از
چارچوبهي حقوقي پروتکلي است که يران امضاء کرده است ،درين حالت
تصويب بيد با تحقق منافع ملي صورت گيرد.
م: خواستهي سياسي و
فراتر از پروتکل از يران بيد با قاطعيت
رد شود. يک مذاکره محدود، مشخص و صريح با حفظ اصول که همانا دستيابي
يران به انرژي اتمي است،راهبرد مناسب است .
ت : ينكه
يران فعاليت هستهي مطابق NPT داشته باشد حق يران است.
ث : مذاكرات بيدروي
مسئله اصلي كه عدم انحراف در پروسه سوخت
هستهي و داشتن چرخه سوخت در داخل خاك كشور است، بيد صورت گيرد.
ف : فرصت سوزي رانبيد بپذيريم.
ق : لزوم اعتمادسازي و
شفاف سازي برنامههي هستهي يران
ص: هرگونه همكاري با آژانس بيد در
چارچوب NPT و پادمان هستهي باشد نه کمتر نه بيشتر.
منابع:
1- www.departments.oxy.edu
2- www.munfw.org
3- www.departments.oxy.edu
4- IbId
5- http://www.state.gov/t/ac/rls/or/42126.htm]
6- usinfo.state.gov
7- www.departments.oxy.edu
8-خبرگزاري
مهر 10/3/83
9-گزارشي
از برنامههاي هستهاي ايران 1 تا 4 سيت بازتاب ۲۹ آبان تا 13 آذر۱۳۸۴
10-شكست سناريوي تجديدنظر در «NPT» نشاندهنده موفقيت ديپلماسي فعال سيت بازتاب ۷ خرداد ۱۳۸۴
11-چه سرنوشتي در انتظار پرونده هستهاي ايران است؟ سيت بازتاب ۲۸ آذر ۱۳۸۳
12-تحقيقات هستهاي، رتبه اول تحقيقات انرژي در جهان سيت بازتاب ۲۹ شهريور ۱۳۸۳
13-تعيين دقيق و تثبيت خطوط قرمز، پاشنه آشيل ديپلماسي هستهاي سيت بازتاب ۱۴ آذر ۱۳۸۳
14-ابهام در ابتكار هستهاي ايران سيت بازتاب ۲۸ شهريور ۱۳۸۴
15-ابعاد حقوقي واکنش ايران به قطعنامه هاي آژانس سيت بازتاب ۱۱ مهر ۱۳۸۴
16-انتشار متن مذاكرات هستهاي ايران و اروپا توسط رويترز
سيت بازتاب ۸ بهمن ۱۳۸۳
17-در جستجوي مدل هستهاي ايران سيت بازتاب ۲۳ دي ۱۳۸۳
18-تعيين دقيق و تثبيت خطوط قرمز، پاشنه آشيل ديپلماسي هستهاي سيت بازتاب ۱۴ آذر ۱۳۸۳
19-زمان پايان برخورد سياسي با مذاكرات هستهاي فرا رسيده است سيت بازتاب۹ آبان ۱۳۸۳
20-رمزگشايي از پرونده هستهاي ايران دكتر سلمان صفوي سيت بازتاب۲۱ آبان ۱۳۸۴
22-همراهي با جهان، دموکراسي در کشور بابک مهديزاده رورنامه روز ۵ مهر ۱۳۸۴
23- مباني
حقوقي تعليق پروتکل ان پي تي صالح رضايي كارشناس سازمان انرژي
اتمي ايران خبرگزاري
مهردوم آذر 1384
24-شماره 7279-11/11/1348 روزنامه رسمي
25-نگاهي به تاريخچه، ساختار و نحوه عملکرد آژانس بينالمللي انرژي
اتمي خبرگزاري مهر 10/383
26- حقوق بين الملل و فعاليت هسته ي يران
يوسف مولائي عضو هيئت علمي دانشگاه تهران –سيت بي بي سي 8 دسامبر 2004
تشکر وقدرداني
از:
1- آقي
مرتضي ميززا حسين سگوند
2-خانم بهاره رشيدي نورآباد
3- آقي
داريوش سگوند
4-روسي
دانشگاه آزاد دزفول وانديمشک
5- روسي
دانشکده هي حقوق دانشگاه آزاد دزفول
وانديمشک
6-مديران
گروه دانشکده هي حقوق دانشگاه آزاد دزفول
وانديمشک
7-داشجويان
دانشکده هي حقوق دانشگاه آزاد دزفول
وانديمشک